Scabiës(schurft)

De mijt loopt over bij langdurig of frequent direct huid-op-huidcontact; de richtlijn houdt ongeveer vijftien minuten aan. Een handdruk of korte omhelzing volstaat waarschijnlijk niet, een voetbehandeling van drie kwartier ligt anders.

De voorkeursplaatsen zijn de plekken waar jij dagelijks werkt: tussen de vingers, aan de buigzijde van de pols, aan de mediale voetrand, rond de enkel en tussen de tenen.

Sarcoptes scabiei var. hominis graaft een gangetje tussen de hoornlaag en de korrellaag, een halve tot vijf millimeter per dag en maximaal vijftien millimeter lang. Het vrouwtje legt twee tot vier eitjes per dag, in totaal veertig tot zestig.

Buiten de huid overleeft de mijt bij kamertemperatuur 24 tot 36 uur; na 72 uur zijn de mijten in het algemeen dood. Bij minimaal zestig graden gaat ze binnen tien minuten dood.

In 2014 zag de huisarts ongeveer honderd gevallen per honderdduizend inwoners, in 2019 tweehonderdtien en in 2020 tweehonderdzestig. De hoogste cijfers liggen bij 19- tot 24-jarigen.

Een losstaand geval buiten een instelling is niet meldingsplichtig. Scabiës crustosa en scabiës in instellingen voor kwetsbare personen zijn dat wel, en een besmetting die waarschijnlijk tijdens het werk is opgelopen meldt de bedrijfsarts als beroepsziekte.

De hoofdroute is langdurig of frequent direct huid-op-huidcontact. Iemand is besmettelijk zodra er volwassen mijten op de huid lopen, ongeveer één tot twee weken na de besmetting en weken vóórdat de jeuk begint.

Overdracht via intensief gedeeld textiel is mogelijk. Via meubels en voorwerpen speelt het bij gewone scabiës nauwelijks een rol, bij scabiës crustosa wel.

Na een eerste besmetting duurt het twee tot zes weken voordat er klachten ontstaan. De jeuk is het hevigst ’s avonds en ’s nachts, en huisgenoten hebben vaak dezelfde klachten.

Het gangetje is een smalle, gekronkelde, iets verheven laesie van ongeveer één tot anderhalve centimeter. Het ontbreken van een zichtbaar gangetje sluit scabiës niet uit. Krabschade kan leiden tot een bacteriële infectie.

Vier klassieke valkuilen: jonge kinderen, kwetsbare ouderen en mensen met een beperking, scabiës incognito bij langdurig gebruik van een hormooncrème, en scabiës crustosa.

Bij een hyperkeratotisch beeld met dikke korsten bij iemand met een verminderde afweer of een beperking stop je de behandeling, raak je niets meer aan zonder handschoenen en zorg je dat er dezelfde dag een arts naar kijkt.

Een tabel zet constitutioneel eczeem, psoriasis, contacteczeem, insectenbeten en jeuk zonder huidafwijking naast scabiës, met wat elk beeld onderscheidt.

Je noemt wat je ziet, je noemt dat het bij verschillende dingen kan passen, en je stuurt door naar iemand die het mag uitzoeken.

Zes signalen die samen iets betekenen, van nachtelijke jeuk en gangetjes op voorkeursplaatsen tot huisgenoten met dezelfde jeuk en een eczeem dat ondanks een hormooncrème niet overgaat.

Eén los signaal is meestal ruis. Drie of meer samen is een reden om het te benoemen en door te verwijzen, ook als je het niet zeker weet.

Een tabel zet naast elkaar wat je wel doet (waarnemen, doorvragen, adviseren om binnen enkele dagen de huisarts te bezoeken) en wat niet (de diagnose stellen of uitsluiten, een middel adviseren, contactonderzoek doen).

Een voorbeeldgesprek laat zien hoe je het ter sprake brengt: wat je ziet, wat het kan betekenen en wat de volgende stap is.

In Nederland zijn drie middelen beschikbaar: permetrine 5% als crème of gel, benzylbenzoaat 25% smeersel, en ivermectine in tabletvorm (200 microgram per kilogram lichaamsgewicht). Elke behandeling wordt na zeven dagen herhaald: dag 1 en dag 8. Een tabel geeft de eerste keus per situatie, van zuigeling tot zwangerschap en scabiës crustosa.

De hygiënemaatregelen horen bij elke behandelronde: wassen op minimaal 60 graden met een programma van minimaal 35 minuten, of drie dagen in een gesloten plastic zak (bij scabiës crustosa zeven dagen). Najeuk duurt twee tot zes weken, gemiddeld ongeveer vier.

Wat werkt: wegwerphandschoenen en een wegwerpschort met lange mouwen bij een vermoeden, handen wassen met water en zeep, textiel op minimaal 60 graden en de behandelstoel stofzuigen. Handalcohol, invriezen en stomen zijn onbetrouwbaar.

Krijg je zelf klachten, ga dan naar de huisarts en pas je werk aan in overleg met de bedrijfsarts of je leidinggevende.

Van “schurft krijg je van vies zijn” tot “het huisdier moet mee behandeld worden”: zes misverstanden met het antwoord uit de richtlijnen.

Het e-book sluit af met de kern op een rij en met verdieping: podcasts, interviews en publicaties over scabiës.